Beschikbaar is niet hetzelfde als voedzaam

"We leven niet in periodes van schaarste", zegt Michaël. "Er is eten overal, vierentwintig uur per dag. Maar het is niet omdat eten toegankelijk is, dat het ook altijd voedzaam is."

Wat er op ons bord ligt, levert wel volop energie, maar steeds minder van de stoffen die ons lichaam draaiende houden. En die scheeftrekking wordt alsmaar groter. De cijfers laten weinig aan de verbeelding over: de gemiddelde Belg eet 160 gram groenten en 123 gram fruit per dag, terwijl de aanbeveling op 300 en 250 gram ligt.^{1 2}

Calorieën vertellen niet alles

Onze blik op voeding is decennialang gefocust op 1 getal, en door telkens weer een andere boosdoener. "We hebben de angst voor cholesterol en vet gehad, daarna het schrappen van koolhydraten, en vandaag zien we de hypes rond proteïne", zegt Michaël. Wat al die golven gemeen hebben: ze kijken vooral naar wat je beter zou laten.

Voedingsdichtheid draait het perspectief om. Het is de verhouding tussen de energie die een product levert en de zinvolle voedingsstoffen die je erbij krijgt. Michaël maakt het concreet met twee potten uit dezelfde winkelkast. "Een pot choco kan qua calorieën lager zitten dan pindakaas. Maar als je kijkt naar die voedingsdichtheid, dan is pindakaas een veel betere optie."

Hoe dat kan? Pinda's zitten vol olie, en vet levert nu eenmaal negen kilocalorieën per gram tegenover vier voor suiker. Maar pindakaas is in wezen gemalen noot, en daar krijg je onverzadigde vetten, vezels en mineralen bij. Dezelfde lepel levert je dus niet overal evenveel op. "Het is niet het product met de laagste calorieën dat per se het allergezondste gaat zijn."

De verborgen honger

Er bestaat een term voor wat hier speelt: hidden hunger, verborgen honger. Verborgen, omdat we er van buitenaf goed gevoed uitzien. Uitgemergelde mensen zie je hier niet, wel het omgekeerde: één op de twee volwassen Belgen is te zwaar.³ Geen zichtbare honger dus, maar wel een lichaam dat snakt naar iets anders.

Je zou het kunnen vergelijken met een wagen. We denken over ons lichaam alsof de motor genoeg heeft aan benzine, terwijl er ook olie in moet, water in de radiator en lucht in de banden. "Er is overal lucht", vult Michaël aan, "maar hij moet wel op de juiste plek zitten." Brandstof hebben we in overvloed. Het zijn al die andere dingen die de motor doen draaien.

Het lastige is dat je zo'n tekort niet altijd voelt of ziet. Soms is er een duidelijk signaal, zoals kramp bij te weinig magnesium, maar vaak blijft het bij een vaag gevoel van vermoeidheid en energieverlies.

Zijn supplementen dan de oplossing? Niet nodig, zegt Michaël. "Je kan met gewone voeding alles binnen hebben wat je nodig hebt. Dat hoeft niet gigantisch ingewikkeld te zijn, maar het moet wel consistent zijn." Een week soepkuur haalt niets uit. Echte voeding heeft bovendien iets wat een pil niet heeft. Michaël noemt het de voedingsmatrix: "een moeilijk woord om te zeggen dat één plus één drie is." Een wortel is meer dan een oranje stokje met bètacaroteen, en een glas melk meer dan witte vloeistof met calcium. De combinatie doet het werk.

Begin bij nul naar één

Hoe pak je dat aan zonder je hele keuken om te gooien? Van nul naar honderd hoeft niet, zegt Michaël. "De eerste stap is van nul naar één. En daar moet je mee beginnen." Wie meteen helemaal anders gaat eten, houdt het niet vol.

Een blik linzen door je gehaktballetjes, bijvoorbeeld. Zelfde recept, zelfde smaak, alleen heb je nu meer peulvruchten en wat minder vlees op je bord. Of draai de volgorde om waarin je een gerecht bedenkt: niet "we eten vanavond zalm met", maar "we eten vanavond een witloofsalade met kip".

En verleid vooral jezelf. "Verleiden werkt beter dan jezelf iets verbieden", klinkt het. Michaël heeft altijd diepvriesfruit in huis voor een snel ontbijt en een sixpack water in de auto, want wat er ligt, wordt opgegeten. Datzelfde principe werkt aan tafel. Michaël verwijst naar onderzoek waarbij mensen telkens kommetjes kerstomaten, wortel en paprika op tafel zetten: na verloop van tijd aten ze daar steeds meer van, zelfs bij gerechten waar het niet echt bij paste. "Aanbod creëert consumptie." ⁴

Zorg dan wel voor kleur en variatie, want altijd dezelfde broccoli gaat op den duur vervelen. Eat the rainbow, zoals dat heet.

En superfoods? Er zitten echt wel verschillen tussen groenten en fruit, de ene blinkt uit in kalium, de andere in vitamine C. Maar afwisseling helpt je meer dan één uitblinker. "Focus niet op wat je gaat schrappen. Probeer vooral goede dingen toe te voegen, en dan volgt de rest vanzelf."

Van de maag naar de darmen

Eén voedingsstof kwam in dit gesprek telkens terugkeren, en die verdient een aflevering op zich: vezels. Michaël noemt het tekort eraan de fiber gap, en het is een van de opvallendste hiaten op ons bord.

Vreemd genoeg kunnen we vezels niet eens zelf verteren, en toch zijn ze onmisbaar voor een goede vertering en voor je algemene gezondheid. Hoe dat zit, en hoeveel we er precies tekortkomen, ontdek je in de volgende aflevering.

Meer weten?

Zin om de rust op je bord terug te brengen? In Voeding onder de loep gaan we samen met onze gasten op zoek naar helderheid in elke hap!

Beluister de tweede aflevering nu via Spotify of Apple Podcasts, of bekijk de videopodcast op YouTube.